Nội dung bài viết
Giới thiệu
Trong nhiều năm, mức độ trưởng thành trong ứng dụng BIM (Building Information Modeling) thường được đánh giá chủ yếu qua chất lượng hình học: mô hình đã được phối hợp hay chưa, các xung đột đã được xử lý hay chưa và sản phẩm bàn giao số đã hoàn thiện hay chưa. Cách tiếp cận này phù hợp khi BIM chủ yếu tập trung vào thiết kế và thi công.
Tuy nhiên, chủ đầu tư ngày nay quan tâm nhiều hơn đến khả năng khai thác dữ liệu BIM cho vận hành, lập kế hoạch, bảo trì, phát triển bền vững và hiệu suất tài sản dài hạn. Trọng tâm đang chuyển từ câu hỏi “Chúng ta đã bàn giao đầy đủ phần hình học của mô hình hay chưa?” sang “Chúng ta có thực sự sử dụng được dữ liệu dự án hay không?”
BIM đang phát triển từ công cụ phối hợp mô hình thành nguồn dữ liệu phục vụ toàn bộ vòng đời tài sản.
Sự thay đổi này thúc đẩy sự xuất hiện của Chuyên viên Dữ liệu BIM (BIM Data Specialist) – vai trò kết nối dữ liệu mô hình với nhu cầu vận hành và ra quyết định. Hãy cùng OneCAD tìm hiểu những yếu tố đang thúc đẩy xu hướng này và cách vai trò mới đang góp phần thay đổi cách dữ liệu BIM được khai thác trong ngành AECO.
Vấn đề dữ liệu mà chủ đầu tư đang đối mặt
Các chủ đầu tư hiện sở hữu lượng dữ liệu BIM lớn, được lưu trữ trong thuộc tính đối tượng, dữ liệu tài sản và môi trường dữ liệu chung (CDE). Tuy nhiên, việc khai thác nguồn dữ liệu này vẫn gặp nhiều khó khăn:
- Khó trích xuất thông tin nhất quán từ mô hình.
- Dữ liệu phân tán trên nhiều hệ thống và định dạng khác nhau.
- Đội ngũ mất nhiều thời gian để kiểm tra hoặc tái tạo thông tin.
- Các bên liên quan không có chuyên môn kỹ thuật khó tiếp cận dữ liệu BIM.
- Những yêu cầu dữ liệu đơn giản vẫn có thể trở thành công việc thủ công, tốn thời gian.
- Dữ liệu BIM thường bị phân mảnh giữa nhiều hệ thống và định dạng khác nhau.
Dữ liệu BIM thường bị phân mảnh giữa nhiều hệ thống và định dạng khác nhau
Theo Brendan Dillon, Director of Digital Facilities & Infrastructure tại Sân bay Quốc tế Denver (DEN), vấn đề không nằm ở việc thiếu dữ liệu mà ở khả năng biến dữ liệu hiện có thành thông tin có thể sử dụng. Trong khi đó, chủ đầu tư ngày càng chịu nhiều áp lực phải đưa ra quyết định nhanh hơn, cải thiện hiệu quả vận hành và nâng cao năng lực quản lý tài sản. Khoảng cách giữa "có dữ liệu" và "dùng được dữ liệu" đang thúc đẩy nhu cầu về những năng lực chuyên trách mới.
Vì sao vai trò này xuất hiện vào lúc này?
Có ba xu hướng chính đang thúc đẩy sự thay đổi này:
Thứ nhất, dữ liệu BIM ngày càng dễ kết nối và khai thác nhờ API (Giao diện lập trình ứng dụng) và các nền tảng đám mây. BIM đang dần chuyển từ cách tiếp cận dựa trên các tệp tĩnh sang cách tiếp cận BIM như một cơ sở dữ liệu có khả năng kết nối, cập nhật và hỗ trợ nhiều mục đích sử dụng trong suốt vòng đời tài sản.
Sự chuyển dịch từ BIM như một tệp tĩnh sang BIM như một cơ sở dữ liệu có khả năng kết nối và cập nhật
Thứ hai, độ phức tạp của dự án ngày càng tăng. Các dự án hiện nay có nhiều bên liên quan, hệ thống, yêu cầu tuân thủ và khối lượng dữ liệu lớn. Theo Philip Storrs, Sr. Manager, Digital Project Delivery tại LA28, thách thức không đến từ một yếu tố riêng lẻ mà từ sự kết hợp giữa khối lượng dữ liệu, tốc độ ra quyết định và mức độ phức tạp của việc tích hợp mọi thành phần.
Thứ ba, đối tượng sử dụng dữ liệu BIM ngày càng mở rộng. Không chỉ đội ngũ BIM, các bộ phận vận hành, tài chính, phát triển bền vững và quản lý tài sản cũng cần sử dụng dữ liệu. Tuy nhiên, họ thường quen với dashboard và báo cáo hơn là phần mềm mô hình hóa chuyên dụng, tạo ra khoảng cách trong quá trình khai thác dữ liệu.
Từ quản lý mô hình đến quản lý thông tin: Vai trò của BIM Data Specialist
Vấn đề cốt lõi không chỉ là công nghệ mà còn là khả năng chuyển dữ liệu BIM thành thông tin hữu ích. Đội ngũ BIM hiểu cấu trúc mô hình, đội ngũ dữ liệu tập trung vào phân tích, trong khi bộ phận vận hành và kinh doanh quan tâm đến kết quả và quyết định.
Đây là khoảng trống mà Chuyên viên Dữ liệu BIM đang dần lấp đầy. Bên cạnh các nhiệm vụ truyền thống của BIM Specialist, vai trò này còn bao gồm:
- Cấu trúc hóa và xác thực dữ liệu mô hình để bảo đảm độ tin cậy.
- Kết nối dữ liệu BIM với hệ thống vận hành và quản lý tài sản.
- Bảo đảm dữ liệu được lưu chuyển nhất quán giữa các nền tảng.
- Chuyển hóa dữ liệu mô hình thành những thông tin chuyên sâu, dễ hiểu mà các bên liên quan không có chuyên môn BIM vẫn có thể sử dụng.
- Hỗ trợ xây dựng dashboard, báo cáo và chiến lược Digital Twin.
Theo Chris Sumner (Associate BIM Manager tại Mott MacDonald), giá trị không còn chỉ nằm ở hình học mà còn nằm ở lớp dữ liệu phía sau mô hình. Điều này cho thấy ngành AECO đang chuyển từ quản lý mô hình sang quản lý thông tin và xa hơn là quản lý hoạt động ra quyết định.
Chuyên viên Dữ liệu BIM kết nối dữ liệu mô hình với nhu cầu phân tích, vận hành và ra quyết định
Khi dữ liệu BIM được cấu trúc, kết nối và dễ tiếp cận, chủ đầu tư có thể có cái nhìn rõ ràng hơn về:
- Hiệu suất tài sản.
- Rủi ro dự án.
- Mức độ sẵn sàng vận hành.
- Kế hoạch bảo trì.
- Dự báo nhu cầu vốn.
- Hoạt động ra quyết định trong suốt vòng đời tài sản.
Khi có thể tin tưởng vào thông tin đang sử dụng, các đội ngũ sẽ đưa ra quyết định nhanh hơn và tạo ra những cải thiện vận hành tích lũy theo thời gian. Các lợi ích có thể bao gồm:
- Giảm công việc phải làm lại.
- Giúp quá trình bàn giao diễn ra thuận lợi hơn.
- Tăng cường sự liên kết giữa thiết kế, thi công và vận hành.
- Nâng cao khả năng kiểm toán và tuân thủ.
- Tạo nền tảng vững chắc hơn cho các sáng kiến Digital Twin.
Vì sao phải bắt đầu từ dữ liệu?
Nhiều tổ chức xem dashboard là giải pháp cho bài toán tổ chức và khai thác dữ liệu. Tuy nhiên, dashboard chỉ có thể tạo ra kết quả đáng tin cậy khi dữ liệu phía sau đã được cấu trúc, xác thực và quản trị đúng cách. Dữ liệu thiếu cấu trúc hoặc không đáng tin cậy sẽ khiến các báo cáo và quyết định dựa trên dữ liệu mất đi giá trị.
Những người làm việc gần nhất với tài sản vật lý thường là những người đầu tiên nhận ra khi dữ liệu không còn phản ánh đúng thực tế. Vì vậy, việc cải thiện phải bắt đầu ngay từ khâu tạo lập và quản lý dữ liệu: bảo đảm chất lượng, tính nhất quán và cơ chế quản trị trước khi triển khai dashboard, phân tích dữ liệu, Digital Twin hoặc các ứng dụng BIM phục vụ vận hành.
Kết luận
Sự xuất hiện của Chuyên viên Dữ liệu BIM phản ánh một thay đổi lớn trong ngành: BIM đang trở thành nền tảng dữ liệu phục vụ toàn bộ vòng đời tài sản, thay vì chỉ tập trung vào thiết kế và thi công.
Không phải tổ chức nào cũng cần một vị trí Chuyên viên Dữ liệu BIM chuyên trách, bởi cách tổ chức nguồn lực sẽ phụ thuộc vào quy mô và độ phức tạp của từng đơn vị. Tuy nhiên, năng lực quản lý, kết nối và chuyển hóa dữ liệu BIM thành thông tin phục vụ hoạt động ra quyết định đang trở thành một yêu cầu thiết yếu. Những tổ chức đầu tư sớm vào năng lực này không chỉ cải thiện quy trình BIM mà còn xây dựng nền tảng vững chắc cho vận hành tài sản và chuyển đổi số trong ngành AECO.
Lưu ý: Các quan điểm được trình bày trong bài viết là nhận định của những cá nhân được phỏng vấn và không nhất thiết phản ánh quan điểm của tổ chức nơi họ công tác. Các ví dụ về khách hàng chỉ nhằm mục đích minh họa và không được xem là sự chứng thực.
Trọng Phúc
Nguồn: Autodesk
